Münhasır Dağıtım Anlaşmalarında Sözleşme Sonrası Rekabet Yasağı

Münhasır dağıtım sözleşmesi, dağıtıcıya belirli bir bölgede ürünü münhasıran satma hakkı tanır. Sözleşme süresi boyunca dağıtıcının rekabet etmemesi beklenir. Üreticiler bu yükümlülüğü, sözleşme sonrasına da uzatmak ister — hem halef dağıtıcıyı hem de aktarılan ticari itibarı korumak için. Soru şu: Türk hukukunda bu yükümlülük ne kadar ileri götürülebilir?

Türk Hukukunda Geçerlilik

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 123. maddesi, ticari mümessiller için sözleşme sonrası rekabet yasağını düzenliyor. Türk uygulaması, bu hükmün münhasır dağıtım ilişkilerine de uygulanmasını kabul ediyor.

Geçerlilik Şartları

1. Kapsam Sınırı

Rekabet yasağı yalnızca şu kriterlerle sınırlandırılabilir:

• Müşteri çevresi
• Bölge
• Sözleşmeye konu işler

Örneğin İstanbul için yetkilendirilmiş bir dağıtıcının Ankara’da faaliyetine, üreticinin rekabet yasağıyla yasak getirmesi mümkün değildir.

2. Süre Sınırı

• Uygulanabilir azami süre iki yıldır.
• Sözleşmeye konulmuş daha uzun bir süre, kanun gereği iki yıla indirilir.

3. Sözleşmenin Zamanlaması

Rekabet yasağı münhasır dağıtım sözleşmesinin yürürlüğü sırasında yapılmalıdır. Önce veya eş zamanlı yapılan sözleşmeler geçersizdir.

4. Yazılı Şekil

• Yazılı şekil zorunludur.
• Belge makul bir süre içinde dağıtıcıya teslim edilmelidir.
• Teslim kayıtlarını tutun.

5. Tazminat

Dağıtıcı, rekabet yasağı nedeniyle uğradığı zararlar için yeterli tazminat almalıdır. Tazminat öngörülmemiş veya yetersizse, dağıtıcı tazminat davası açabilir.

Rekabet Hukuku Perspektifi

Münhasır dağıtım anlaşmaları dikey anlaşmalardandır. Türkiye Rekabet Kurumu’nun 2002/2 sayılı Blok Muafiyet Tebliği bu anlaşmaları kapsar.

Tebliğin 5. Maddesi

Sözleşme sonrası rekabet yasağı, aşağıdaki şartların hepsi sağlanmazsa anlaşmayı blok muafiyetin dışına çıkarır:

• Sözleşmenin sona ermesinden itibaren azami bir yıl
• Yalnızca sözleşmeye konu mal ve hizmetlerle sınırlı
• Dağıtım faaliyetinin yürütüldüğü tesis veya araziyle sınırlı
• Aktarılan know-how’ı korumak için gerekli

İki Düzenlemenin İlişkisi

Ticaret Kanunu iki yıla kadar süreye izin verir; Tebliğ ise bir yılla sınırlar. Tutarlı yaklaşım: Ticaret Kanunu’nun 123. maddesi özel hukuk hükmü olduğundan, rekabet hukuku kurallarıyla bertaraf edilmemelidir. Uygulamada anlaşmalar çoğu zaman blok muafiyet kapsamında kalmak için bir yılla sınırlandırılıyor; ikinci yıl ise yalnızca daha geniş ticari gerekçeler varsa kullanılıyor.